2025-ci İl: AI və Texnologiyanın Həyatımıza Təsir edən Böyük Hadisələri

2025-də nə oldu ki, bir çox sahədə texnoloji sıçrayışlar baş verdi? Xüsusilə, 2025 yenilikləri sırasında AI sahəsində olanlar xüsusi diqqət çəkdi. Bu bloqda 2025 AI yenilikləri sayəsində baş verən mühüm hadisələrə – OpenAI-nin GPT-5 modelindən Google-un Gemini 3 platformasına, Meta-nın Llama 4-dən NVIDIA-nın çip rekordlarına qədər nəzər salacağıq.

OpenAI: GPT-5 dövrü — “built-in thinking” və sürətli iterasiya

2025-ci ilin avqustunda OpenAI GPT-5 modelini təqdim etdi və bu, “built-in thinking” (daxili düşünmə) qabiliyyəti və sürətli iterasiya strategiyası ilə süni intellektdə yeni bir mərhələ oldu. İlin sonunda GPT-5.1 və GPT-5.2 yeniləmələri modelə fərqli rejimlər əlavə edərək sabitliyini daha da artırdı. Nəticədə, ChatGPT artıq sadə çat-botdan çıxıb alətləri çağıraraq tapşırıqları icra edə bilən ağıllı köməkçiyə çevrildi.

Qısa yadda saxlanmalı məqamlar:

• Daha güclü planlama və “düşünmə” qabiliyyəti
• Rejimlər sayəsində fərqli ehtiyaclara uyğun iş tərzi
• Real ssenarilər: yazı, analitika, iş axınları və gündəlik planlama

2025 OpenAI üçün AI-ni geniş istifadəyə verə bilən praktik məhsula çevirmə ili oldu.

Codex: “kod yazan agent” — preview-dan ekosistemə

2025-ci ildə OpenAI-nin Codex modeli kod köməkçisindən tam bir “kod yazan agent” səviyyəsinə yüksəldi. Codex artıq proqramçının tapşırığını anlayıb kodu generasiya edir, onu sandbox mühitində sınaqdan keçirir və hətta nəticəni repozitoriyaya göndərmək için PR təklifi hazırlayırdı. Bu yenilik rutin kod yazma, düzəliş və test kimi vaxt alan işləri avtomatlaşdıraraq komandalara sürət qazandırdı.

Əsas ideya belədir:

• Tapşırıq → icra → test → PR təklifi zənciri
• Komandalar üçün: daha az iterasiya, daha sürətli nəticə
• Terminal/IDE/web kimi gündəlik mühitlərdə istifadə rahatlığı

Beləcə, məhsuldarlıq əvvəlki kimi “daha çox kod yazmaq”la yox, “daha az iterasiya ilə düzgün həll tapmaq”la ölçülməyə başladı.

Sora 2: video (və səs) generasiyası “demo”dan kütləvi məhsula

2025-ci ilin sentyabrında OpenAI Sora 2 modeli generativ videonu kütləvi istifadəyə yaxınlaşdırdı. Sora 2 qısa mətndən realistik qrafika və sinxron səsli video yaratmaq imkanı verdi. Bu texnologiya reklam çarxlarından sosial media kontentinə qədər “AI ilə klip hazırlamaq” ideyasını gerçəyə çevirdi.

Bu bölmədə diqqət çəkənlər:

• Daha real görüntü və daha yaxşı idarəetmə (kontrol)
• Audio layer sayəsində sinxron səs/dialoq imkanları
• Reklam və sosial media üçün sürətli prototipləmə

Sora 2 sayəsində konsept bir video klipi cəmi bir neçə dəqiqə ərzində hazırlamaq mümkün oldu. Lakin belə real videolar deepfake narahatlıqlarını artırdığı üçün watermark (su nişanı) və digər etik tədbirlər müzakirə olundu.

Google Flow və Veo 3: “AI film studiyası” ideyasının məhsullaşması

May 2025-də Google generativ video istehsalını sistemləşdirmək üçün Flow və Veo 3 alətlərini birlikdə təqdim etdi. Flow kreativ istifadəçilər üçün səhnə qurmaq, obyektləri yerləşdirmək, kamera hərəkətlərini təyin etmək imkanı verən bir iş mühiti idi. Veo 3 isə Flow-da hazırlanan ssenarini yüksək keyfiyyətli videoya çevirən AI modelidir.

Flow + Veo 3 nəyi dəyişdi?

• Tək promptdan ardıcıl istehsal prosesinə keçid
• Səhnə quruculuğu və camera controls ilə “professional” düşüncə
• Konsept → storyboard → klip iterasiyasının sürətlənməsi

Flow+Veo 3 sayəsində reklam və media sahəsində konseptdən hazır videoya qədər müddət xeyli qısaldı. Bununla yanaşı, AI ilə yaradılan videoların müəllifliyi və orijinallığı barədə etik müzakirələr də ortaya çıxdı.

ChatGPT Atlas: brauzer savaşında AI-nin “yeni qapısı”

Oktyabr 2025-də təqdim olunan ChatGPT Atlas brauzeri süni intellekti birbaşa internet gəzinməsinə inteqrasiya etdi. Bu brauzer veb səhifələrin məzmununu anlayıb istifadəçiyə dərhal yardım edir: məsələn, məqalələri xülasə edir, formaları doldurmağı asanlaşdırır, bir neçə saytdakı məlumatı müqayisə edir.

Niyə bu addım önəmlidir?

• “Copy-paste” dövrünü azaltmaq: səhifə üzərində kömək
• Tablar, kontekst və iş axınlarının bir yerdə idarəsi
• Məxfilik və “memory” kimi mövzuların daha aktual hala gəlməsi

Beləcə, məlumatı axtarış sistemindən kopiyalayıb AI çatbotuna ötürmək ehtiyacı azaldı. Brauzer səviyyəsində AI istifadəsi məxfiliklə bağlı bəzi suallar doğursa da, 2025-ci ildə brauzer yarışında AI inteqrasiyası yeni normaya çevrildi.

Pomelli: kiçik biznes üçün “AI marketinq komandası”

Oktyabr 2025-də Pomelli platforması kiçik bizneslər üçün “AI marketinq komandası” konseptini gerçəkləşdirdi. Pomelli şirkətin vebsaytı və materiallarını analiz edərək onun brend “DNA”sını mənimsəyir, sonra avtomatik olaraq həmin üsluba uyğun marketinq kampaniyası ideyaları və materialları yaradırdı.

Pomelli-nin əsas ideyası:

• “Business DNA” ilə on-brand ardıcıllıq
• Vaxt və büdcəyə təsir: sürətli kampaniya istehsalı
• SMB üçün ölçü: tez test və istehsal sürəti

Bu yolla az büdcəli şirkətlər qısa müddətdə peşəkar səviyyədə reklam məzmunu əldə etdilər. Pomelli marketinq prosesini demək olar ki, tam avtomatlaşdıraraq sanki rəqəmsal bir marketinq mütəxəssisi kimi fəaliyyət göstərdi. Təbii ki, brend məlumatlarının AI-yə ötürülməsi məxfilik sualları doğurdu, lakin 2025-ci ildə belə agent AI alətləri gündəlik işin bir parçasına çevrilməyə başladı.

Meta Llama 4: open-weight multimodal dalğası və ekosistemin böyüməsi

Aprel 2025-də Meta şirkəti Llama 4 adlı açıq lisenziyalı böyük dil modelini təqdim etdi. Bu addım açıq AI modellərinə marağı yenidən artırdı. Llama 4 geniş multimodal imkanlara malik bir neçə versiyası ilə açıq yayımlandı.

Niyə bu hadisə səs gətirdi?

• Öz hostinq, öz data, öz qayda yanaşması
• Community alətləri və fine-tune ilə sürətli yayılma
• Vendor lock-in riskinin azalması

Modelin açıq şəkildə əlçatan olması sayəsində minlərlə inkişafçı onu öz ehtiyaclarına uyğun təlim etdirdi və tətbiqlərinə inteqrasiya etdi. Beləcə, şirkətlər AI xidmətlərini öz serverlərində, öz məlumatları ilə quraraq vendor lock-in asılılığını azaltdılar.

Meta SAM 3D: 2D-dən 3D rekonstruksiya — AR/robotika üçün yeni “blok”

Noyabr 2025-də Meta bir 2D şəkildən obyektin və ya insanın 3D modelini yaratmağa qadir SAM 3D alqoritmini təqdim etdi. Bu yenilik artırılmış reallıq (AR), onlayn ticarət və robot texnikası üçün inqilabi addım idi.

Məsələn, adi bir məhsul fotosundan həmin əşyanın interaktiv 3D modeli qurulub təqdim oluna bilərdi, yaxud bir insan şəklindən onun virtual 3D avatarı hazırlanması mümkün oldu. Meta SAM 3D-nin kodlarını açıq paylaşdığı üçün tədqiqatçılar tezliklə onlarla maraqlı demo ortaya qoydular. Tək şəkildən qurulan modellərin keyfiyyəti hələ tam ideal olmasa da, 2025-ci ildə AI vasitəsilə 2D-dən 3D-yə rekonstruksiya sahəsində mühüm irəliləyiş əldə edildi.

Nano Banana Pro: şəkil generasiyasında “idarə və mətn renderi” sıçrayışı

Noyabr 2025-də Nano Banana Pro adlı generativ model dizayn sahəsində əhəmiyyətli yenilik təqdim etdi. Bu model AI ilə yaradılan şəkillərdə iki çətinliyi həll etməyə yönəlmişdi: görüntü üzərində mətnin düzgün generasiyası və istifadəçinin nəticə üzərində daha incə nəzarəti.

Praktik fayda:

• Banner, poster və sosial media vizuallarında daha düzgün mətn
• Brend üslubu üçün ardıcıllıq və variantların idarəsi
• Brief → 5 variant → seç → düzəliş axınının sürətlənməsi

Nano Banana Pro ilə afişa və bannerlərdə mətnlər oxunaqlı oldu, dizaynerlər isə üslub, rəng palitrası və obyekt yerləşimi kimi detallarını promptla təyin edə bildilər. Nəticədə, reklam vizuallarında “studio keyfiyyətli” görüntüləri birbaşa AI-dən əldə etmək mümkünləşdi.

Claude 4 xətti: kod, reasoning və agent işlərində “səssiz” güc artımı

May 2025-də Anthropic şirkəti Claude 4 modelini təqdim etdi. Bu versiya çox uzun mətni yadda saxlayıb ardıcıl cavab vermək və kompleks tapşırıqları hissələrə bölüb icra etmək bacarığı ilə seçildi. Claude 4 eyni zamanda kod yazma və analizində də güclü idi.

Claude 4-ü seçdirən məqamlar:

• Uzun tapşırıqlarda sabit performans
• Alət istifadəsi və “extended thinking” yanaşması
• Müəssisə tələblərinə uyğun etibar və təhlükəsizlik

Model lazım gəldikdə internetdən məlumat axtarmaq, kodu çalışdırmaq kimi xarici alətlərdən istifadə edə bilirdi. Claude 4 2025-də xüsusilə müəssisələrdə etibarlılığına görə dəyər qazandı.

xAI Grok 3: “reasoning agents” iddiası və compute silahlanması

Fevral 2025-də xAI şirkəti Grok 3 modelini təqdim etdi. Bu model çətin məntiqi və riyazi məsələləri həll etməyə fokuslandı və xAI onu dəstəkləmək üçün nəhəng GPU klasterləri quraraq AI yarışında hesablama gücünə oynadı. İl sonuna doğru xAI-in minlərlə GPU-luq “AI fabriki” qurması xəbərləri “hesablama silahlanması” trendini təsdiqlədi.

Grok 3 niyə gündəm oldu?

• X ekosistemi sayəsində paylanma üstünlüyü
• Compute yarışının xərcləri və enerji izi
• “Model”dən çox “infrastruktur”un önə çıxması

Grok 3-ün Musk-ın X platforması (keçmiş Twitter) ilə inteqrasiyası da AI-nin geniş auditoriyaya çatdırılması baxımından platforma üstünlüyünü göstərdi.

Google Gemini 3: multimodel və reasoning yarışı yenidən “qızışır”

Noyabr 2025-də Google Gemini 3 adlı növbəti nəsil dil modelini təqdim etdi. Bu model güclü məntiqi təhlil və multimodal (mətn, şəkil və səs birlikdə) imkanları ilə seçilirdi. Google ilk gündən Gemini 3-ü axtarış, səsli köməkçi və bulud xidmətlərinə inteqrasiya edərək istifadəçilərə daha ağıllı xidmətlər təqdim etməyə başladı.

Gemini 3-ün vurğuları:

• Reasoning rejimləri ilə çətin tapşırıqların daha rahat idarəsi
• Search/Gemini app/Vertex AI xəttində day-one inteqrasiya
• Developer tərəfi üçün daha geniş iş axınları

Gemini 3 çətin tapşırıqlar için “dərin düşüncə” rejiminə və lazım olanda avtomatik alət işlətmə bacarığına malik idi. Google 2025-də bu modeli təkcə bir AI deyil, öz ekosisteminin mərkəzi platforması kimi təqdim etməklə GPT-5 və digər rəqiblərlə yarışda fərqləndi.

NVIDIA və “AI fabrikləri”: GTC 2025, Blackwell xətti və bazar rekordu

2025-ci il süni intellekt bumunun ən böyük qaliblərindən biri NVIDIA oldu. GTC 2025 konfransında NVIDIA yeni Blackwell arxitekturalı GPU xəttini və “AI factory” platformasını təqdim etdi. İlin ortalarında şirkətin bazar dəyəri tarixi rekordlara yüksəldi.

Bu yüksəlişin arxasında:

• GPU-nun “istehsal xətti” kimi satılması (AI factory ideyası)
• Data center yönümlü platforma və ekosistem
• Hyperscaler-lər və dövlət layihələrində yüksək tələb

Bulud nəhəngləri və hətta hökumət layihələri NVIDIA çiplərinə o qədər tələbat göstərdi ki, təchizat çatdırmaq çətinləşdi.

Çip böhranı 2.0: HBM yaddaş çatışmazlığı, paketləmə boğazı və ixrac qaydaları

2025-in sonuna doğru AI bumunun yan təsiri olaraq hardware çatışmazlığı yarandı. GPU-lar üçün vacib HBM yaddaşın qıtlığı və çip paketləmə imkanlarının limitə çatması GPU istehsalını əngəlləyib qiymətləri yüksəltdi. Üstəlik, ABŞ-ın inkişaf etmiş AI çiplərinə qoyduğu ixrac qadağaları qlobal təchizatı daha da gərginləşdirdi.

AI-nin idarə olunması: EU AI Act mərhələləri və Albaniyanın “AI Naziri”

2025-ci ildə süni intellektin idarə olunması sahəsində əhəmiyyətli addımlar atıldı. Avropa İttifaqı AI Akt-ının ilk müddəalarını tətbiq etməyə başladı: bura müəyyən riskli AI praktikalarının qadağan edilməsi və böyük modellərə şəffaflıq tələbləri daxil idi. Bu qərarlar AI sahəsində uyğunluğun (compliance) vacibliyini şirkətlərə göstərdi.

Eyni vaxtda gündəmi qızışdıran mövzular:

• GPAI (ümumi təyinatlı AI) üçün şəffaflıq və məsuliyyət siqnalları
• Dövlət satınalmalarında AI: fayda vs legitimlik sualları
• Compliance-in artıq “PR” yox, əməliyyat məsələsinə çevrilməsi

Digər tərəfdən, Albaniya dünyada ilk dəfə bir AI avatarını virtual “nazir” təyin edərək rəqəmsal idarəçilikdə misilsiz presedent yaratdı. Beləliklə, 2025-də həm qanunvericilər, həm də yenilikçi qərarlar sübut etdi ki, AI təkcə texnologiya deyil, həm də idarəetmə mövzusudur. Yəni güclü model qurmaq kifayət deyil – onun etik və şəffaf istifadəsi də şərtdir.

Digər yeniliklər

AI sahəsindən kənarda da 2025-ci il elmi kəşflərlə yadda qaldı. İspaniyada arxeoloqlar Qərbi Avropada indiyədək tapılmış ən qədim insan üzünün fosilini (təxminən 1,2 milyon il əvvələ aid) aşkarladılar. Bu tapıntı Avropada insan tarixinin daha əvvəl başladığını göstərdi. Astrofizika sahəsində isə astronomlar indiyə qədər müşahidə edilmiş ən nəhəng qara dəliklərdən birini kəşf etdiklərini elan etdilər – təxminən Günəşin onlarla milyard qatı kütləsində olan bu obyekt “rekord qara dəlik” başlıqları ilə geniş gündəm oldu.