IT həlləri düzgün seçilməsə nə baş verir?

İT layihəsi adətən belə başlayır: “bizə yeni CRM lazımdır”, “ERP dəyişməlidir”, “daha sürətli sistem qurmalıyıq”. Amma əsas sual çox vaxt verilmir: nə üçün?

Əgər tələblər (biznes ehtiyacı, proses xəritəsi, istifadəçi rolu, inteqrasiya ehtiyacı) dəqiq yazılmayıbsa, seçilən İT həlləri gözəl “demo” göstərə bilər, amma real iş mühitində ilişib qalır. Nəticə? Sistem var, amma iş rahatlaşmır.

Bu vəziyyət xüsusilə sürətli böyüyən şirkətlərdə daha qabarıq görünür: bu gün üçün “idarə edir”, sabah üçün “boğur”.

Nəticələr: vaxt, pul və “yarımçıq” layihələr

Yanlış İT həlləri ilk zərbəni adətən büdcə və vaxt cədvəlinə vurur. Burada ən təhlükəli hissə “görünməyən xərclər”dir.

Bir müddət sonra belə ssenarilər yaranır: - əlavə modul almaq məcburiyyəti, - lisenziyaların gözləniləndən bahalı olması, - inteqrasiya üçün əlavə komanda və ya vendor xərci, - köhnə sistemlə paralel işləmə (ikiqat əməliyyat).

Layihə uzandıqca işçilər yorulur, biznes tərəfi “yenə gecikdi” hissinə düşür, rəhbərlik isə nəticəni görmədiyi üçün növbəti addımı dayandırır. Ən pis ssenaridə sistem yarımçıq qalır, amma xərclər real olaraq artıq xərclənib.

Təhlükəsizlik və etibar: ən bahalı risk

Texniki seçim səhvi bəzən təkcə narahatlıq deyil, riskdir. Yanlış İT həlləri aşağıdakı boşluqları yarada bilər: - zəif rol və icazə idarəetməsi, - audit izlərinin natamam olması, - backup və bərpa planının qeyri-müəyyənliyi, - köhnə komponentlərə bağlılıq.

Bu o deməkdir ki, insident baş verəndə problem yalnız “sistem dayanıb” olmur. Müştəri etibarı, maliyyə itkisi, hətta hüquqi risklər də gündəmə gələ bilər. Təhlükəsizlik sonradan əlavə olunan “funksiya” deyil, seçimin içində olmalıdır.

İnsan və proses: qəbul düşəndə sistem də uduzur

Ən güclü platforma belə istifadəçi tərəfindən qəbul edilmirsə, effektivlik vermir. Yanlış İT həlləri çox vaxt “istifadə rahatlığı”nı yoxlamadan alınır və sonra bu baş verir: - işçilər prosesdən yayınır, - informasiya müxtəlif yerlərdə parçalanır, - qeyri-rəsmi alətlər artır (mesajlaşma qrupları, şəxsi fayllar, Excel-lər).

Bir də vendor asılılığı məsələsi var. Sistem elə qurulur ki, vendor dəyişmək baha və çətin olur. Bu, gələcəkdə çevikliyi azaldır: şirkət inkişaf etdikcə yeni ehtiyacları qarşılamaq yerinə “mövcud sistemi necə birtəhər uyğunlaşdıraq?” sualı yaranır.

Düzgün İT həlləri və yanlış İT həlləri: qısa müqayisə

Azərbaycan kontekstində nə etməli?

Azərbaycanda İT həlləri seçimi üçün imkanlar genişdir: yerli integratorlar, xarici platformalar, sektor üzrə hazır sistemlər və həm cloud, həm də on-prem yanaşmalar mövcuddur. Bununla belə, bazarda istifadənin dəqiq pay bölgüsü və “hansı sahə nə qədər adopt edib” tipli açıq statistika çox vaxt dəqiq göstərilmir — ona görə də qərarı rəqəmdən çox ehtiyaca bağlamaq daha sağlamdır.

Praktik addım kimi, xüsusilə yerli təşkilatlar üçün üç mövzu kritikdir: lokal dəstək, məlumatın ölkə daxili saxlanma tələbi/şərtləri, inteqrasiya bacarığı. Tender və ya seçim prosesində yalnız qiymət yox, bu üç sütun da dəyərləndirilməlidir.

Sürətli yoxlama üçün qısa “quick tips”: - Tələbləri 1 səhifəlik “problem + məqsəd + KPI” formatında yazın. - Pilot (4–8 həftə) edin və nəticəni ölçmədən böyük müqaviləyə girməyin. - Müqavilədə data çıxarışı (exit plan) və SLA-nı mütləq qeyd edin. - Təhlükəsizlik və icazə modelini seçimin əvvəlində yoxlayın. - İstifadəçi təlimini layihənin “sonuna” yox, “başına” planlayın.

Düzgün İT həlləri seçimi vaxtı qısaldır, riski azaldır və biznesi böyüməyə hazır edir; yanlış İT həlləri isə xərcləri şişirdib prosesi ləngidir. Qərar verənlər üçün ən doğru yol: tələbi dəqiqləşdirmək, pilotla sübut etmək və yalnız sonra miqyaslama qərarı verməkdir. Bu yanaşma həm büdcəni qoruyur, həm də təşkilatın etibarını.